هر سیستمی براحتی در قالب یک شبکه اجتماعی قابل بیان است. شبکه‌ای که تحلیل آن می‌تواند دستاوردهای چشمگیری به دنبال داشته باشد. (اگر با این حوزه از علوم آشنا نیستید کمی شکیبا باشید. این متن برای شما هم هست.) اما غالبا تحلیل یک شبکه واقعی کار دشوار و گاهی گمراه کننده است. از طرف دیگر، درون شبکه‌ها، ساختارهای پنهان و جالب توجهی وجود دارد. ساختارهایی که حرفهای زیادی برای گفتن دارند. ساختارهایی که متناظر با گروههایی هستند که برای ما قابل تصور است. این گروهها درون شبکه ها (و قاعدتا درون سیستمها) فعال و تاثیرگذار هستند. سوال اصلی این است که نقش گروهها در تحلیل شبکه‌های اجتماعی چیست؟

گروهها در یک شبکه از مقالات علمی

 

چاشنی تعریف؛ سیستم؟ شبکه؟ تحلیل؟ گروه؟

بازار بورس، شبکه حمل و نقل هوایی، فضای مجازی، مولکول DNA، روابط اقتصادی کشورها، شیوع بیماری، مترو و خیلی موضوعات دیگر همگی به عنوان سیستم قابل طرح هستند. راحت تر بگویم همه اینها سیستم هستند. چیزی که اقلا از دو عنصر یا موجودیت و از رابطه یا روابط میان آنها تشکیل شده اند. مثلا ایستگاههای مترو و خطوط واصل یا صفحات وب و لینکهای ما بین آنها. تعریف شبکه هم دقیقا همین تعریف است: تعدادی موجودیت (انسان یا اشیاء) که با هم در ارتباط هستند. منظور از تحلیل بررسی دقیق یک چیز پیچیده برای درک ماهیت آن و به نوعی تعیین ویژگی‌های اساسی آن است (مرجع Merriam-Webster).

پیش از آنکه با «گروهها» آشنا بشویم، خوب است بدانیم که اطراف و درون ما را چنین شبکه‌هایی پر کرده اند. بنابراین تحلیل آنها می‌‌تواند کمک خوبی برای حل مسائلمان باشد. مسائلی که پیش از ظهور و بروز پیشرفت‌های دهه های اخیر در حوزه کامپیوتر، کمتر کسی میتوانست به سمت تعریف آنها برود چه برسد به حل کردن آنها.

 

چالش بزرگ

چالش بزرگی که در مسیر تحلیل شبکه‌ها وجود داشته و دارد این است که ساختار آنها به اندازه­ای پیچیده است که به سادگی نمی­توان آن را مانند یک کل یکپارچه مطالعه کرد. از این رو، یکی از موضوعات کلیدی که از ابتدا در تحلیل ساختار شبکه‌ها مطرح بوده پیدا کردن یا کشف «زیرساختارهای پنهان در شبکه» است. زیرساختارهایی که به گروهها یا اجتماع‌ها شهرت دارند. باید توجه داشت که انسان، موجودی اجتماعی است و تمایل به تشکیل اجتماع‌ها (نظیر قبایل، طوایف، انجمن‌ها و گروه‌ها) از دیرباز در نوع بشر دیده شده است. این تمایل، اگرچه در دوره‌های مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز کرده، اما موضوعی نبوده که از پهنه فعالیت‌های بشر ناپدید شود. به طوری که امروزه نیز در عرصه فضای مجازی، قالب و موضوعیتی جدید و منحصر به فردی را به خود می‌بیند.

شبکه‌‌ای از فیلمها و بازیگران

 

گروه؛ مهمترین پدیده در شبکه

حتما تابحال راجع به تعریف گروه هم ذهنیت شفافتری پیدا کرده اید. گروه یا اجتماع، به تعدادی از موجودیتهای یک شبکه (مانند افراد حقیقی و حقوقی در مثال بورس، ایستگاه مترو در مثال حمل و نقل عمومی، سیناپس‌ها در مثال مغز انسان و کاربران در مثال شبکه‌های اجتماعی مجازی) گفته می شود که بیشتر از اینکه با بقیه موجودیتهای شبکه در ارتباط باشند، با یکدیگر در ارتباط هستند. مثلا شما بیشتر با هم‌گروهی‌های خود در ارتباط هستید تا با اعضای گروه‌های دیگر!

از این زاویه دید، اجتماع یا گروه را می‌توان مهمترین پدیده در شبکه‌ها دانست. پدیده ای که در صورت کشف و شناسایی، میتواند دانش پنهانی از شبکه ها به ارمغان آورد. مثلا در بازاریابی به دنبال گروه‌هایی از مشتریان می‌گردیم که برای تبلیغات مناسب‌تر باشند. در داروپژوهی دنبال گروه‌هایی از پروتئین‌ها هستیم که تحت تاثیر بیماری هستند. در توسعه خدمات جدید می خواهیم گروههایی از ویژگی‌ها را کشف کنیم که بیشترین جذابیت را برای مشتریان ایجاد می‌کند (نگاه کنید به نوآوری به فرمان داده). و همین طور در خیلی از سیستمهای دیگر.

 

نقش گروهها در تحلیل شبکه‌های اجتماعی

گاهی به دنبال پیدا کردن گروه‌ها در شبکه‌های اجتماعی هستیم. این یکی از نقشهایی است که وجود گروهها در علم تحلیل شبکه‌های اجتماعی دارند. گروه‌هایی از مشتریان، پروتئین‌ها یا ویژگی‌های محصول یا خدمت از این نوع هستند. مواردی که به مثالهایی از آن در بالا اشاره شد.

به دنبال گروهها در شبکه ها

گاهی به دنبال شکستن یک ساختار بسیار پیچیده از یک سیستم بسیار پیچیده هستیم. در این حالت، از آنجا که اعضای گروهها با هم مشابهت‌های فراوانی دارند، یافتن گروه‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد. چگونه؟ خوب اگر یک ساختار پیچیده بزرگ به ساختارهای کوچک‌تر با پیچیدگی کمتر بشکند راحت‌تر می‌توان آنها را تحلیل کرد.

گاهی نه فقط خود گروه‌ها، بلکه ویژگی‌های مشترک اعضای آن به کار می‌آیند. این از آن حرفهای ناگفته و جذابی است که درون گروه‌ها در هر شبکه‌ای پنهان شده است. دانشی که حکایت از چرایی و چگونگی شکل‌گیری گروه‌ها و نقش پنهان و تاثیر آنها بر شبکه دارد.

امیرمحسن کریمی مجد
karimimajd@busihoush.ir
مدرک دکتری را در رشته مهندسی صنایع گرایش مهندسی سیستمهای اقتصادی اجتماعی در سال 1396 از دانشگاه علم و صنعت دریافت کرده ام. در دوره دکتری حوزه پژوهشی من حوزه تحلیل شبکه های اجتماعی بوده است. دو کسب و کار به همراه دوستانم در حوزه‌های داده کاوی و هوش تجاری راه اندازی کرده ام. در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاههای تهران و امیرکبیر، در پروژه های گوناگونی در حوزه سیستمهای اطلاعاتی و هوش مصنوعی شرکت داشته ام.

یک دیدگاه برای “نقش گروهها در تحلیل شبکه‌های اجتماعی”

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *